wtorek, 22 stycznia 2019

Medaliki i krzyżyki - wiara i historia w starych dewocjonaliach


Symbole wiary chrześcijańskiej w postaci medalików i krzyżyków towarzyszą nam już od czasu Chrztu Polski w 966 r. Jednym z najbardziej znanych artefaktów z tamtego okresu jest znaleziony na Ostrowie Lednickim – krzyż zwany Stauroteką Lednicką. Pochodził prawdopodobnie z Bizancjum i był to rodzaj relikwiarza, w którym przechowywano relikwie Krzyża Świętego. Późniejsze, bardziej nam znane dewocjonalia występowały w formie krzyżyków, medalików i plakiet pielgrzymich. Te ostatnie są niezwykle rzadkie na terenie Polski. Wyrabiane prymitywnymi metodami najczęściej z ołowiu, były nietrwałe. Medaliki i krzyżyki wyrabiane były najczęściej z mosiądzu, miedzi, cyny, brązu, ołowiu i w późniejszym okresie z aluminium. Dla zamożniejszej części społeczeństwa dewocjonalia robiono ze srebra i złota, nierzadko inkrustowane szlachetnymi kamieniami.

W XVII i XVIII wieku nastąpił wyraźny rozwój w produkcji dewocjonaliów, które stały się bardzo popularne i łatwo dostępne dla każdego. Proces rozwoju w tej dziedzinie jeszcze bardziej można zaobserwować w XIX wieku, za sprawą boomu przemysłowego, który spowodował spadek kosztów produkcji. Można stwierdzić, że każdego było stać na zakup medalika podczas odpustu czy w czasie pielgrzymki. Na medalikach przedstawiano świętych i symbolikę dotyczącą wiary, które miały chronić właściciela przed nieszczęściem, chorobami i złymi mocami. Na ówczesnych dewocjonaliach najczęściej przedstawiano patronów dobrej śmierci – św. Benedykta, Franciszka Ksawery,czy Ignacego Loyolę. Jan Nepomucen chronił przed powodzią, a św. Antoni Padewski pomagał w odnalezieniu zaginionych rzeczy i ludzi. W XVIII wieku zaczęto masowo wyrabiać medaliki z Matką Boską Częstochowską, był to jeden z najczęściej produkowanych wizerunków. W XIX wieku do motywów religijnych zaczęto dołączać motywy patriotyczne, związane z walką o niepodległość w czasie zaborów. Medaliki wyrabiane również w celu upamiętnienia ważnych wydarzeń historycznych, kanonizacji błogosławionych i świętych, pontyfikatu papieży, koronacji obrazów (tzw. koronatki).W połowie XIX wieku zaczął się rozpowszechniać zwyczaj obdarowywania medalikami dzieci przystępujące do sakramentu chrztu i eucharystii. Zwyczaj ten przetrwał do dnia dzisiejszego. Medaliki i krzyżyki z naszej wystawy zostały pozyskane w okolicach Powiatu Koneckiego oraz kilku gmin innych województw graniczących z Ziemią Konecką. Najczęściej zostały wykopywane podczas badań terenowo- poszukiwawczych na polach, łąkach, leśnych drogach i w lasach. Zdarza się, że dostajemy, stare, często uszkodzone dewocjonalia bezpośrednio z rodzinnych pamiątek. Te są ciekawsze, ponieważ można je identyfikować z daną osobą i wydarzeniami. Nierzadko przy tym „wychodzi” relacja o ojcu czy dziadku walczącym w partyzantce lub Legionach.

niedziela, 6 stycznia 2019

Herb Gminy Smyków

Dnia 15 października 2018 r. Rada Gminy w Smykowie uchwałą nr 235/XXXVI/2018 ustanowiła herb, flagę, pieczęć i sztandar oraz określiła zasady ich używania. Podstawą prawną przyjęcia uchwały było zaakceptowanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji projektów tych znaków – symboli samorządowych, w oparciu o pozytywną opinię Komisji Heraldycznej. Opinia ta oznacza zgodność projektów z miejscową tradycją historyczną i z zasadami określonymi przez nauki pomocnicze historii (heraldykę i weksylologię). Projekty opiniowanych znaków opracował niżej podpisany zgodnie z zasadą, że podstawowe znaczenie ma projekt herbu. Dnia 23 października tr. uchwała Rady Gminy została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego (poz. 3652) i po kolejnych dwóch tygodniach weszła w życie.

Herb gminy Smyków wyobraża w polu zielonym dwa skrzyżowane młotki górnicze srebrne (białe) 
nad połową takiegoż koła wodnego o trzech dzwonach.

niedziela, 16 grudnia 2018

Koneckie stemple „unarodowione” od 1.11.1918

Stempel prowizoryczny - „unarodowiony” powstał poprzez usunięcie nazwy K.u.K ETAPENPOSTAMT z górnej części stempla austro-węgierskiego poczty etap[owej. Pozostawioną „polską” nazwę miejscowości KOŃSK, która była umieszczona w dolnej części stempla. 
Najwcześniejsze (z kolekcji Krzysztofa Woźniaka) użycie koneckiego stempla „unarodowionego” 
tj. z dnia 11.01.1919.

Okupacyjna poczta austriacko-węgierska została udostępniona dla ludności Końskich 23 października 1915. Podam też inne miejscowości: Opoczno - 3.10.1915, PRZEDBÓRZ kreis KOŃSK - 16.09.1916, Przysucha - 1.09.19165, Radoszyce kreis Końsk - 16.09.1916, Skarżysko - 21.02.1916, Szydłowiec - 21.06.1916. [1]

W moich zbiorach posiadam całostkę pocztową ze stemplem niemieckiej poczty polowej nadaną w Końskich w 1.09 1914. Zapewne w tych dniach (lub nieco później) był w Końskich sztab niemiecki z marszałkiem Hindenburgiem, księciem Joachimem synem cesarza Wilhelma i in. Ciekawy jestem czy zachowała się korespondencja pocztowa przedstawicieli tego sztabu z Końskich, a może wspomnienia?

sobota, 8 grudnia 2018

Kazimierz Kapel „Wróbel” i wielka historia Polski – 1917, 1919

Kazimierz Kapel ps. „Wróbel”, legionista, autor rymowanej kroniki Końskich: Pamiętnik legionisty. Moje Kartki 1903 - 1920, wykonawca nieudanego zamach na „Relampago”.

Co może łączyć takie wydarzenia z historii Polski by wymienić chociażby: internowanie legionistów w Szczypiornie, uroczystość zjednoczenia Armii Polskiej w Krakowie i nieudany zamach na największego zdrajcę konecczyzny „Relampago”. Wszystkie te wydarzenia łączy oczywiście postać koneckiego legionisty Kazimierza Kapla ps. „Wróbel”.

Wszystko zaczęło się od typowego „strychowca”. Kolega Ryszard Cichoński porządkując strych odnalazł w pudełku schowany pakiet fotografii i dokumentów. Zafascynowany odkryciem podzielił się ze mną informacją.

wtorek, 20 listopada 2018

Końskie 1915 i 1918. Jeszcze nie niepodległa - postacie przełomu i bardzo ważny dokument

POW oddział piechurów, Końskie 1917 przed oddziałem ob. Jerzy Gorzkowski 
(podpis na odwrocie fotografii). To jedna z ważniejszych fotografii w historii miasta Końskie. 
Foto. ze zbiorów Krzysztofa Woźniaka.

Pracując nad cyklem artykułów Świt Wolności [a to ciekawe, że pod tym tytułem ukazało się później kilkanaście innych artykułów], a zdarzyło się i parę wystąpień, natrafiłem i wciąż znajduję ciekawe dokumenty, które warto pokazać. Otóż i one. Zacznę od informacji, że opracowuję życiorysy koneckich starostów II RP. Zaprezentowałem już szkic życiorysu Stefana Mydlarza. Dzisiaj zapewne po dynamicznej (bardzo modne ostatnio słowo) kwerendzie kilkuset dokumentów, wycinków prasowych, fotografii; szczególnie ten biogram wygląda okazale. Bardzo jeszcze liczę na odzew rodziny; w tym i innych przypadkach. Jestem zdziwiony, że tak szybko „umarła” pamięć o tych urzędnikach państwowych.

Powrócę do głównego wątku. Gazeta Toruńska z lipca 1915 roku informuje [1]: Urzędnicy austriacko-węgierscy na zajętych terytoriach … Gubernia piotrkowska… komendant obwodu Końskie: płk. Schumitzek [sic! Schimitzek], starosta: Wykowski.

Po przypadkowym w sumie odkryciu odnalazłem biogram Czesława Szymiczka vel Schimitzka (tak podpisywał się w Końskich) autorstwa p. Grzegorza Kubackiego. Biogram zamieszczony jest na stronie internetowej Moje Miasto Tarnów (7.07.2012).

Urzędnicy austriacko-węgierscy na zajętych terytoriach … Gubernia piotrkowska… 
komendant obwodu Końskie: płk. Schumitzek [sic! Schimitzek], starosta: Wykowski. 
Czasopismo z epoki Gazeta Toruńska 24.07.1915, nr 166. FBC Polona.