niedziela, 31 lipca 2016

Teofila Maleszaka opowieści o kapliczkach w Adamowie i Królewcu. Król w Królewcu 14.07.1787

Adamów, kapliczka z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego - zbliżenie. 
Foto. KW.

Chrystus Frasobliwy w Adamowie

- Nazywam się Maleszak Tofil. Mój stryj chorował na cholerę i zostawili go, że jakoś do umarcia. Obłożyli go serwatką… maślanką... Ale jak go zostawili... i jak go [zapewne nieco później] wzięli - już ozdrowiał. Po tej maślance ozdrowiał. I z tego powodu on go odkuł, tu. Odkuł i osadził. Ja jeszcze ich pamiętam. Mam, 63 lata. Ojca nie pamiętam, ale syna to pamiętam.
- Zacina deszcz, marnuje się.
- Takie jego życie. Piękna drewniana rzeźba. Była inna - skradziono.
- A ta skąd się wzięła?
- Rzeźbiarzem figury był Kwiecień Józef z Matyniowa. On był samoukiem. Nie widział tamtego oryginału. Bo jakby widział oryginał, to by zrobił identyczny.
- Przepięknie zrobił.
- W 1974.
- Mniej więcej kilka lat wcześniej skradziono poprzednią?
- Mój ojciec jako ojciec - wzięli my się za to.
- Pojadę do Józka - powiedział [ojciec] - to może zrobi.
- On od razu wybrał spękane drewno?
- Nie, nie. To później spękało.
- Rysy zrobił żeby nie pękało.
- Bo i tamten [poprzedni, ukradziony Chrystus Frasobliwy] też miał tu wgłębienie, bo tu też pękł. On był wyższy. Koronę cierniową z igiełkami miał zrobioną.



Adamów, kapliczka z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego. Foto. KW.
Wizerunek Chrystusa Frasobliwego wyodrębnił się ze sceny Przygotowań do Ukrzyżowania. Scena ta wg legendy apokryficznej stanowić miała jeden z ostatnich obrazów Męki Pańskiej i przedstawiała Chrystusa odartego z szat, siedzącego na skalnym bloku, w przepasce biodrowej (perizonium), z głową wspartą na dłoni lub z rękoma związanymi i ułożonymi na kolanach. Taki wizerunek był szeroko rozpowszechniony w okresie średniowiecza. [w: TEATR NN.PL]

- A skąd się tu wziął herb Nałęcz?
- Ja myślę, że jet to przypadek. Węzeł stanowi zawiązanie przepaski… Kokarda… [St C]
- Pierwszego maja. [około 1972 roku] Pierwszego maja przyjechał ktoś i ukradł.
- Ale dlaczego kamień w takim kształcie?
- Niepotrzebnie wapnowana?
- Tutaj jest zamurowana tabliczka.
- Wyryty jest rok.
- A wie pan który rok?
- Nie wiem. Ale jakby chciał odkuć delikatniutko to…
- Byłoby warto delikatnie odkuć, bo zawapnować można zawsze. Byłoby ważne, żeby dostać się do tej tabliczki sfotografować ją.
- A ludzie się zbierają tutaj na majówki?
- Zbierają się tam na środku [wsi]. Tam jest większa kapliczka. Tam jest krzyż.
Koło mostu był św. Jan i tyż został skradziony. Św. Jan był wysoki, z drewna.




Adamów, kapliczka z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego.
...To jest ojciec jego Grabarczyk Jan, a to syn Grabarczyk Stanisław. On mnie bawił jak byłem malutki. Zostawiali mnie rodzice w tym domu, a oni szli w pole. Mój stryj chorował na cholerę…
Foto. KW.

- Dawno został skradziony?
- W tych latach, takich samych. Matka Boska jest włożona.
- Niespotykana jest forma tej kapliczki. Dlaczego ona ma takie nieregularne kształty? Brak geometrii - brak symetrii. Czy to jest jakiś element z czegoś wzięty i wtórnie wykorzystany?
- Ja jeszcze mam zdjęcie kto to robił, ta kapliczkę. Brak jak gdyby dbałości wykończenia lub jest to detal z czegoś, od czegoś… Dostosowany na tę funkcje kapliczki.
- Przyniesie pan?
Po chwili.
- O! To jest ojciec jego Grabarczyk Jan, a to syn Grabarczyk Stanisław. On mnie bawił jak byłem malutki. Zostawiali mnie rodzice w tym domu, a oni szli w pole...

Królewiec, żeliwny krzyż na kamiennym postumencie. Zamieściłem fotografię (lata 90.?) z książki Józefa Kołaczyka, Figury, kapliczki i krzyże przydrożne w Gminie Fałków, Fałków 2012.
Mnie „przypadły do gustu” opony stanowiące element dekoracyjny całości. Wędrując przez Królewiec spotkałem w wiejskich rezydencjach wiele takich elementów złotych i srebrnych, zgrabnie ukształtowanych ręką współczesnego artysty w formy najczęściej ptasie (łabędzie).

Chrystus na krzyżu w Królewcu

- Na Królewcu w moich obejściach jest krzyż, za Staszica [postawiony]. O tym mówiła mi moja mama, a mama była z 1908 roku. A jej ojciec mówił. Bo na moim polu stała odlewnia. Odlewnia tam była. Złamali ten krzyż.
- Czemu złamali?
- Wie pan jakie teraz są. To było jak nastawała Solidarność. [1980] Bo strażaki z Królewca to jeszcze pamiętają. Złamali go, zabrali, na złom. I Pana Jezusa milicja nie znalazła. I to znalazły dzieci. Milicja przyjechała. Mieli poszukać tego sprawcy i nie znaleźli do tej pory.
- Dzieci znalazły pod mostkiem w rowie.
I przyjechały obejmy zrobili, bo akurat im się nie ułamał po samym, ino został taki skrawek. Obejmy takie zrobili.
- To jest kolumna z żeliwnym krzyżem?
- Pan Jezus ma głowę skierowaną nie na prawą ino na lewą stronę.
- Tych kapliczek [o takim ułożeniu głowy Jezusa] to tu jest i na Piaskach jedna.

Z Teofilem Maleszakiem z Adamowa rozmawiali: Teresa Wołodkiewicz, Stanisław Cisak, Tadeusz Śliwak i Krzysztof Woźniak - członkowie Komisji Opieki nad Zabytkami działającej przy oddziale PTTK w Końskich. A w Adamowie byliśmy z całą komisją z okazji 10 lecia prywatnego Muzeum Ludowego w Adamowie prowadzonego przez pp. Teresę i Jana Krawczyków.



Królewiec, żeliwny krzyż na kamiennym postumencie prawdopodobnie z I połowy XIX wieku ... O tym mówiła mi moja mama, a mama była z 1908 roku. A jej ojciec mówił… Na fotografii widoczne miejsca złamania krzyża i fachowej reperacji.
Ułożenie postaci Chrystusa jest niezgodne z kanonem. Błąd odlewniczy? Czy też jak mówi podanie: kapliczki i krzyże z taka postacią Chrystusa oznaczały miejsca przyjazne powstańcom 1863?
Foto. KW.
O kuźnicy, wielkim piecu i wizycie króla (14.07.1787) zamieszczę informacje w artykule: Król w Królewcu jadł śniadanie.