niedziela, 14 czerwca 2015

Opis drogi żelaznej Iwangrodzko-Dąbrowskiej 1885

Zachodnia odnoga drogi lwangrodzko-Dąbrowskiej od Bzina do Koluszek, zatrzymuje się na następujących stacjach:

Niekłań, stacja kolejowa. Na fotografii wykonanej przed 1915 r. 
„uzbrojonym okiem” (w lupę 20x) nie bez trudu można odczytać nazwę stacji pisaną cyrylicą. 
Foto. w kolekcji KW.


Niekłań

Stacja Niekłań (pow. konecki), leży pomiędzy osadami fabrycznymi: Mroczków (wielki piec), Niekłań (fryszerka), Furmanów (wielki piec), Nieborów (walcownia), Bliżyn (wielki piec i warsztaty mechaniczne). Okolica sfalowana wzgórzami, lesista, daje początek dwóm rzekom: Czarnej, 76 wiorst długiej, pod Niewierszynem wpadającej do Pilicy i rzece Kamienna, wypływającej z lasów bliżyńskich.
Obfite tu kopalnie rudy żelaznej, miejscami występującej na powierzchnię ziemi, lub dobywanej z głębszych warstw (5-9 sążni). Do Niekłania należą cztery kopalnie: Czmacze-Cezary, Dęby, Markowy Lasek i Stara-Góra. Kibel rudy żelaznej waży 540 funtów, a po wyprażeniu 448, i daje 130 funtów surowca.

Stąporków, dworzec kolejowy - dawniej Niekłań.

Tablica - do stacji bardziej uczęszczanych nie odjedzie już żaden pociąg? Foto. KW.


Końskie

Miasto powiatowe. 5087 mieszkańców, własność prywatna, posiada szkołę elementarną i prywatną żeńską pensję. Mieszczanie trudnią się przeważnie szewstwem, kołodziejstwem; wyrabiają tu bryczki, jakich do 400 rocznie pozbywają na okolicznych jarmarkach, a głównie w Łowiczu. Egzystują 3 małe garbarnie, olejarnia i farbiarnia. Starozakonna ludność ożywiony prowadzi handel zbożem i żelazem, rozwożąc takowe po okolicznych miastach. Dobra Końskie składają się z 9 folwarków i posiadają dwa wielkie piece, 6 fryszerek, gorzelnię, browar, garbarnię, gontarnię i papiernię, 12 młynów wodnych i 19 zarybionych stawów. Lasy obfitują w pokłady rudy żelaznej, kamień wapienny i torfowiska.
Na środku rynku w Końskich wznosi się kościół pod wezw. św. Mikołaja, o starożytności którego świadczy sama jego budowa, fundowany podobno przez Iwo Odrowąża w 1220 r. Końskie są starożytną osadą i już XII wieku Odrowąże pisali się:
Comes de Końskie.
W XIII wieku [sic] Końskie przeszły w posiadanie Małachowskich i dopiero przed kilkunastu laty nabyli je hr. Tarnowski i Mycielski.
Pod Końskiemi, w miejscowości zwanej „na Baryczu" mieści się stały obóz wojskowy, do którego w miesiącach letnich przybywają na ćwiczenia dywizja piechoty, brygada artylerii i pułk konnicy.

Końskie, tak niedawno jeszcze wyglądał dworzec kolejowy i autobusowy - 2013 rok.
Budowa drogi żelaznej 130 lat temu, na prawie wiek stanowiła duży impuls rozwoju dla miasta i regionu. Czy dzisiaj miasto i region ma taki impuls? Czy kierunki inwestowania są słuszne? Czy będzie tylko „sypialnią”? Foto. KW.


Opoczno

Miasto powiatowe. 5500 mieszkańców, nad rzeką Drzewiczką, której wody służą jako poruszający motor dla wielu nad jej brzegami położonych fabryk i młynów. Posiada mało znaczne 2 farbiarnie, 2 garbarnie, olejarnię i fabrykę octu. Kościół parafialny pod wezw. św. Bartłomieja sięga czasów Kazimierza W. W powiecie opoczyńskim pięć zakładów górniczych: Machory, Skórnice, Maleniec, Kuźnica Drzewicka i Przysucha wyprodukowały 300.000 pudów żelaza w r. 1882. Pod Opocznem kopalnie kamienia wapiennego.
Opoczno odległych sięga czasów. Kazimierz W. w 1369 r. otoczył je murem i wybudował zamek, w którym często lubiał przemieszkiwać. W starożytnym domu, dziś przerobionym na lokale, zamieszkiwała, jak chce tradycja, Esterka, ulubienica królewska i dom ten do dziś przechował nazwę „pałacu Esterki".
Kwitnące miasto w czasie wojen szwedzkich uległo kompletnemu zruinowaniu. W dniu 12 września 1655 r. Jan Kazimierz podstąpił pod Opoczno zajęte przez Szwedów, pod wodzą Wittenberga, i stoczył z nimi bitwę.


Tomaszów

Miasto fabryczne nad Pilicą i Wolborką, gub. piotrkowska, posiada piękny, gotyckiej
struktury kościół, wystawiony przez hr. St. Ostrowskiego w 1864 r. Tomaszów należy do najmłodszych w kraju miast. Jeszcze w 1825 r. miejscowość zajęta pod Tomaszów, dziś pulsujący życiem przemysłowym, stanowiły pola i lasy. Ówczesny właściciel dóbr Antoni hr. Ostrowski, założył tu osadę fabryczną, przezwawszy ją imieniem ojca swego Tomasza.
Hr. Ostrowski zorganizował werbunek kolonistów niemieckich, zapewnił im znaczne przywileje, czym zachęceni osadnicy w coraz większej liczbie ściągać tu zaczęli. Wzrost ludności podniósł wartość ziemi, budulca, wapna, produktów rolnych, w które okolica obfitowała, a na jakie dotąd nie było żadnego zbytu. Pierwiastkowo osadnicy niemieccy osiedlali się w miasteczkach Rawie i Ujeździe, blisko Tomaszowa położonych, niedługo jednak zakłady przenosili do dzisiejszego Tomaszowa.
Po roku 1851, przemysłowość Tomaszowa szybkim już poszła krokiem. Rozwój ten zasługuje na uwagę z tego względu, że Tomaszów nie miał żadnych komunikacji, stanowił nieznany w kraju zakątek, a pomimo to wyroby jego fabryk znalazły pokup na rynkach krajowych i Cesarstwa, rywalizując skutecznie z wyrobami zagranicznymi.
W 1851 r. Tomaszów liczył 4.000 mieszkańców, a wartość jego produkcji nie przechodziła miliona rubli. W 1856 r. ustawiono pierwszą w mieście maszynę parową, która do 1862 r. była jedyną w całym Tomaszowie. W 1866 r. ludność wzrosła do 7.000, a wartość produkcji 2 milionów rubli srebrem [dalej - rbl sr.]
Rozwój fabryczny ulegał kilkakrotnym przesileniom, jakie jednocześnie dawały się uczuwać w Łodzi i Zgierzu. Stan kwitnący Tomaszowa datuje się od 1874 r., kiedy ludność dosięgła 9.000 a produkcja 4 mln rbl sr. W 1878 roku dorobili się fortuny wszyscy więksi fabrykanci, wówczas bowiem płacono rbl sr. 3 kopiejek 40 arszyn towaru [miara rosyjska: 1 arszyn (miara podstawowa) = 2 1/3 stopy = 0,7112 m], który obecnie dostać można za rbl sr. 2 k. 20, a nawet jeszcze taniej. Po tym pamiętnym roku kilkadziesiąt drobnych nowo założonych fabryk upadło w walce konkurencyjnej.
Obecnie Tomaszów liczy 15.000 mieszkańców, posiada 4 przędzalnie parowe, 1 wodną, 5 farbiarni parowych, wielkich specjalnych, 5 małych, 4 przędzalnie w połączeniu z farbiarniami, 1 postrzygalnię, 1 zakład mechaniczny parowy, 1 młyn parowy, 1 browar parowy, 3 kompletne fabryki sukiennicze; ogółem 19 zakładów parowych i 1 wodny.
Fabryk sukna o warsztatach mechanicznych jest czynnych 20, o warsztatach ręcznych 180. Fabryki te produkują sukno czarne i kolorowe, satyny, brystole, kastory, syberyny i korty garniturowe.
Przędzalnie tomaszowskie posiadają 20 asortymentów, z których każdy przerabia tygodniowo 800 funtów wełny, a wszystkie razem 56.000 f. Z tego wyrabia się 1.500 sztuk towaru, doliczając do tego 500 postawów z przędzy czesanej i zagranicznej, otrzymamy około 20.000 sztuk tygodniowo, czyli rocznie przeszło 100.000 sztuk, wartości 7 mln rbl sr.
W Tomaszowie przed rokiem otwarty został „Oddział Banku Państwa".
Pod Tomaszowem kolej żelazna przechodzi po moście żelaznym, systemu holenderskiego, 525 stóp angielskich w świetle długim, na rzece Pilicy.


Koluszki

Stacja krzyżujących się dróg Warszawsko-Wiedeńskiej, Łódzkiej lwang. Dąbrów., odległa 99 wiorst od Warszawy, wieś licząca 14 dymów i 100 mieszkańców, nad rzeką Mrożycą, pow. brzeziński.


Opis drogi żelaznej Iwangrodzko-Dąbrowskiej. 
Zebrał i wydał Stanisław Sienicki, 
Warszawa 1885.

[Unowocześniłem nieco pisownię. Artykuł stanowi oczywiście przyczynek do pełnego poznania i opisania tematu. Np. pomijam w nim udział fabryki Ławacza z Końskich w wyposażaniu stacji kolejowych w armaturę piecową - będzie odrębny artykuł. Poszukuję starych biletów kolejowych (mile widziane skany), fotografii; w tym przystanku kolejowego Mysie Górki, starych rozkładów jazdy, akcji, itp. - KW]