niedziela, 28 kwietnia 2013

Gowarczów, karczma z XVIII wieku. Błogosław Panie ten dom i wszystkich mieszkających w nim 8 maja 1768

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony zachodniej. Fotografia wykonana ok. 1970 roku. Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony zachodniej. 
Fotografia wykonana ok. 1970 roku. 
Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.

Gowarczów. Dawna karczma, w rynku. Zapewne z w. XVIII, bez charakteru stylowego. Murowana, parterowa, częściowo podpiwniczona. Na rzucie wydłużonego prostokąta, z sienią przejazdową na osi. Na tragarzu w sieni napis i data 1768. Dach dwuspadowy. Taki zapis odnalazłem w moim pierwszym przewodniku po zabytkach powiatu koneckiego (pierwszym i chyba najważniejszym).

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku - brama z ozdobnymi narożnikami. Widok od strony zachodniej. Fotografia wykonana ok. 1970 roku. Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku - brama z ozdobnymi narożnikami. 
Widok od strony zachodniej. Fotografia wykonana ok. 1970 roku. 
Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.

Długo czekałem na moment wykonania fotografii napisu na tragarzu. Dodam, że: tragarz to gruba, zwykle zdobiona belka stropowa biegnąca wzdłuż całego pułapu. Sztuka ta udała się dopiero w ubiegłym roku dzięki uprzejmości właściciela domu. Nie starczyło czasu na zwiedzenie podwórza i piwnic. A i tak emocje jakie towarzyszyły fotografowaniu napisu nagrodziły długie oczekiwanie. Poinformowałem przy tym właściciela obiektu jak ważna jest to belka dla historii budynku, Gowarczowa, regionu...

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony północno-zachodniej. Fotografia wykonana ok. 1970 roku. Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony północno-zachodniej. 
Fotografia wykonana ok. 1970 roku. 
Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.

Dzięki Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków w Kielcach i pracownikom tegoż urzędu dotarłem do fotografii z roku 1970 i technicznego, co prawda ogólnego opisu zabytku. Warto przytoczyć chociażby informacje, że: budynki posiadały dach dwuspadowy i kryte były gontem, a brama przejazdowa miała w górnych narożach ciekawe, drewniane zdobniki (nieistniejące dziś niestety) - taka lokalna, prosta snycerka ludowa. Jeszcze nie tak dawno mieściła się tu piekarnia i sklep GSSCh, mieszkania prywatne, składy... Może ta krótka informacja pobudzi czytelników do jej rozszerzenia. Chociażby nazwa karczmy jest nieznana i rodzaje posiłków jakie w niej podawano (być może królowała pieczona gęś, kugiel, gotowana kiełbasa), a może budynki mają też swoją tajemnicę? Brakuje tego kolorytu i „kurzu” historii.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Początkowy fragment napisu na tragarzu. Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. 
Początkowy fragment napisu na tragarzu. Fot KW z 2012.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Środkowy fragment napisu na tragarzu. Ciekawostką jest umieszczenie w centralnej części zarówno hierogramu [znak literowy symbolizujący osobę świętą] IHS jak i MARIA. Podpis pod spodem odczytuję jako J. Jabłonowski, zapisany skrótowo. Może to być nazwisko budowniczego, cieśli, jak i rytownika.  Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Środkowy fragment napisu na tragarzu. 
Ciekawostką jest umieszczenie w centralnej części zarówno hierogramu 
[znak literowy symbolizujący osobę świętą] IHS jak i MARIA. 
Podpis pod spodem odczytuję jako J. Jabłonowski, zapisany skrótowo. 
Może to być nazwisko budowniczego, cieśli, jak i rytownika. Fot KW z 2012.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Końcowy fragment napisu na tragarzu. Dnia 8 maja... (niewidoczna data 1768). Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. 
Końcowy fragment napisu na tragarzu. Dnia 8 maja... (niewidoczna data 1768). 
Fot KW z 2012.

Pan Tomasz Dzikowski z Muzeum Wsi Radomskiej odczytał napis, udzielił kilku wyjaśnień:

Napis na tragarzu jest po łacinie (z pewnymi niedoskonałościami gramatycznymi) i należy do najbardziej typowych w takich miejscach. Najdokładniejsze tłumaczenie jest takie: Błogosław Panie ten dom i wszystkich mieszkających w nim, Dnia 8 maja... [dalej na fotografii nie widać]. Osoba wykonująca napis z pewnością języka nie znała, po części musiała odtwarzać litery na zasadzie rysunku, stąd parę błędów w wyrazie habitantes (mieszkających), gdzie litery T i N mają formę niewłaściwą. Ciekawostką jest umieszczenie w centralnej części zarówno hierogramu [znak literowy symbolizujący osobę świętą] IHS jak i MARIA - jak dotąd nie spotkałem się z takim przypadkiem. Podpis pod spodem odczytuję jako J. Jabłonowski, zapisany skrótowo. Może to być nazwisko budowniczego, cieśli, jak i rytownika.

Co do napisów na tragarzach - mogę podać dwa przykłady, oba napisy z chałup znajdujących się w skansenie w Tokarni, przy czym znakomicie ilustrują one możliwości posługiwania się łaciną w wykonaniu cieśli. Proszę porównać z tym z Gowarczowa - znaczą to samo. Benedict Domine Hanc Domon et is stan habitantes in ea Amen 1774 - z Sukowa k. Kielc oraz Benedic Domine Et omnes chabitantes inea Anno Domini 1758 - z Świątnik k. Sandomierza. Jeszcze uwaga co do napisów na tragarzach: starszy pochodzi z chałupy ze Świątnik koło Sandomierza, nieco późniejszy - z Sukowa pod Kielcami. Jeśli dodamy Gowarczów - obszar, na którym napis taki był w tradycji, okaże się spory.

KW

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony zachodniej. Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony zachodniej. Fot KW z 2012.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony południowo-zachodniej. Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok od strony południowo-zachodniej. 
Fot KW z 2012.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok zabudowań od strony północnej. Proszę wyobrazić sobie sprzedawców stojących przed drzwiami sklepików i zachwalających głośno swoje towary kolonialne, bławatne. Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok zabudowań od strony północnej. 
Proszę wyobrazić sobie sprzedawców stojących przed drzwiami sklepików i zachwalających głośno swoje towary kolonialne, bławatne. Fot KW z 2012.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok zabudowań od strony południowej, w głębi kościół p.w. św. Ap. Piotra i Pawła. Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. 
Widok zabudowań od strony południowej, w głębi kościół p.w. św. Ap. Piotra i Pawła. 
Fot KW z 2012.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Widok zabudowań od strony południowej. Fot KW z 2012.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. 
Widok zabudowań od strony południowej. Fot KW z 2012.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Karta ewidencyjna obiektu zabytkowego - fragment. Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. 
Karta ewidencyjna obiektu zabytkowego - fragment. 
Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.

Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. Karta ewidencyjna obiektu zabytkowego - fragment. Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.
Gowarczów, karczma z połowy XVIII wieku. 
Karta ewidencyjna obiektu zabytkowego - fragment. 
Ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Fot SB Gołubiew.